Luźno o inwestowaniu

Dlaczego większość ludzi nigdy nie zaczyna inwestować?

Wiele osób wie, że warto oszczędzać i inwestować.

Rozumieją, że pieniądze pozostawione na zwykłym koncie mogą z czasem tracić siłę nabywczą. Słyszeli o inflacji, procencie składanym i budowaniu majątku na przyszłość.

Mimo to nie robią pierwszego kroku.

Gdy pytam znajomych, dlaczego nie inwestują, odpowiedzi zazwyczaj brzmią podobnie:

• „Nie mam z czego odkładać”.
• „To zbyt ryzykowne”.
• „Muszę się jeszcze douczyć”.
• „Poczekam na lepszy moment”.
• „Zacznę, gdy będę więcej zarabiać”.
• „Może kiedyś”.

Brzmi znajomo?

Problem często nie polega na braku pieniędzy, inteligencji czy dostępu do wiedzy.

Największą barierą bywa psychologia.

Rozpoczęcie inwestowania wymaga wejścia w nieznany obszar, zaakceptowania niepewności oraz podjęcia decyzji, której wyniku nie da się przewidzieć z całkowitą pewnością.

Dlatego wiele osób przez miesiące lub lata przygotowuje się do rozpoczęcia inwestowania, ale nigdy naprawdę nie zaczyna.

Najważniejsze zasady

• Brak działania często wynika bardziej ze strachu i niepewności niż z rzeczywistego braku pieniędzy.
• Nie trzeba wiedzieć wszystkiego, aby zacząć inwestować rozsądnie i ostrożnie.
• Pierwsza inwestowana kwota może być niewielka — na początku ważniejsze są nawyk i zdobywanie doświadczenia.
• Idealny moment na rozpoczęcie inwestowania nie istnieje.
• Odkładanie decyzji również ma koszt, ponieważ inwestor traci czas potrzebny do działania procentu składanego.
• Pierwszy krok powinien być mały, świadomy i dopasowany do sytuacji finansowej.
• Przed inwestowaniem należy zbudować podstawowe zabezpieczenie finansowe i zrozumieć ryzyko wybranego aktywa.

Dlaczego tak trudno wykonać pierwszy krok?

Ludzki mózg naturalnie preferuje to, co znane i przewidywalne.

Pieniądze znajdujące się na rachunku bankowym dają poczucie bezpieczeństwa. Ich wartość nominalna zazwyczaj nie zmienia się z dnia na dzień.

Inwestycje wyglądają inaczej.

Ich cena może:

• wzrosnąć,
• spaść,
• przez długi czas pozostawać bez większych zmian,
• reagować na wydarzenia, których inwestor nie potrafi przewidzieć.

Dla początkującej osoby taka niepewność może być nieprzyjemna.

Najprostszym sposobem na uniknięcie tego dyskomfortu jest odłożenie decyzji.

Wtedy można powiedzieć sobie:

„Nie rezygnuję z inwestowania. Po prostu zacznę później, gdy będę lepiej przygotowany”.

Takie rozwiązanie przynosi chwilową ulgę. Problem polega na tym, że „później” może być przesuwane przez kolejne miesiące i lata.

1. Strach przed utratą pieniędzy

To jedna z najważniejszych barier przed rozpoczęciem inwestowania.

Początkująca osoba może myśleć:

• „Co się stanie, jeśli wybiorę złą inwestycję?”
• „A jeśli stracę wszystkie pieniądze?”
• „Nie znam się na tym wystarczająco dobrze”.
• „Giełda przypomina hazard”.

Ten strach nie jest całkowicie bezpodstawny.

Na inwestowaniu rzeczywiście można stracić pieniądze. Nie każda spółka odnosi sukces, nie każdy moment zakupu jest korzystny, a nawet szeroko zdywersyfikowany portfel może okresowo mocno tracić na wartości.

Rozwiązaniem nie powinno być jednak udawanie, że ryzyko nie istnieje.

Rozwiązaniem jest nauczenie się, jak nim zarządzać.

Pomagają w tym między innymi:

• dywersyfikacja,
• długi horyzont inwestycyjny,
• ograniczanie wielkości pojedynczej pozycji,
• unikanie niezrozumiałych instrumentów,
• inwestowanie wyłącznie środków, których nie potrzebujemy na bieżące wydatki.

Jeżeli obawiasz się, że inwestowanie przypomina grę losową, przeczytaj również:

Czy inwestowanie to hazard? Największy mit o giełdzie

2. Przekonanie, że trzeba mieć dużo pieniędzy

Wiele osób wyobraża sobie inwestora jako człowieka dysponującego ogromnym kapitałem.

Myślą, że skoro mogą przeznaczyć na inwestowanie tylko 50, 100 lub 200 zł miesięcznie, rozpoczęcie nie ma większego sensu.

To błędne podejście.

Oczywiście wysokość kapitału ma znaczenie. Osoba inwestująca większe kwoty może szybciej zbudować większy portfel.

Nie oznacza to jednak, że niewielkie wpłaty są bezwartościowe.

Na początku mała kwota może służyć przede wszystkim do:

• zbudowania regularnego nawyku,
• poznania działania rachunku inwestycyjnego,
• obserwowania własnych reakcji na wzrosty i spadki,
• zdobywania doświadczenia bez ryzykowania dużego kapitału,
• stopniowego zwiększania wiedzy i pewności siebie.

Pierwsza wpłata nie musi zmienić Twojej sytuacji finansowej.

Jej zadaniem może być przede wszystkim przełamanie bariery pomiędzy:

„kiedyś zacznę”

a:

„już rozpocząłem”.

3. Perfekcjonizm: „najpierw muszę wszystko zrozumieć”

Zdobywanie wiedzy przed rozpoczęciem inwestowania jest rozsądne.

Problem pojawia się wtedy, gdy nauka staje się sposobem na unikanie decyzji.

Niektórzy przez wiele miesięcy:

• czytają książki,
• oglądają materiały edukacyjne,
• porównują domy maklerskie,
• analizują setki funduszy,
• śledzą komentarze ekspertów,
• czekają, aż w pełni zrozumieją rynek.

Taki moment prawdopodobnie nigdy nie nadejdzie.

Nawet doświadczeni inwestorzy nie znają przyszłości i nadal popełniają błędy.

Nie trzeba wiedzieć wszystkiego.

Trzeba wiedzieć wystarczająco dużo, aby:

• rozumieć, co się kupuje,
• znać podstawowe ryzyka,
• nie inwestować pieniędzy potrzebnych w najbliższym czasie,
• nie uzależniać wyniku od jednego aktywa,
• nie oczekiwać szybkiego i pewnego zysku.

Inwestowania uczymy się zarówno z teorii, jak i z praktyki.

Niewielka, dobrze przemyślana pierwsza inwestycja może nauczyć więcej o własnych emocjach niż wiele kolejnych godzin czytania.

4. Brak natychmiastowych efektów

Żyjemy w świecie szybkich rezultatów.

Przyzwyczailiśmy się do:

• natychmiastowych wiadomości,
• szybkich dostaw,
• krótkich filmów,
• ciągłych powiadomień,
• szybkiej informacji zwrotnej.

Inwestowanie długoterminowe działa zupełnie inaczej.

Na początku postęp może wydawać się niemal niewidoczny.

Jeżeli ktoś odkłada 100 zł miesięcznie, po kilku miesiącach nie zobaczy fortuny. Łatwo wtedy dojść do wniosku, że wysiłek nie ma znaczenia.

Tymczasem budowanie kapitału przypomina bardziej sadzenie drzewa niż kupowanie losu na loterii.

Przez długi czas zmiany są niewielkie. Najpierw powstają korzenie i rozwija się nawyk. Dopiero później skala zaczyna być coraz bardziej widoczna.

Właśnie dlatego tak ważne są czas, regularność i procent składany.

Więcej o znaczeniu czasu przeczytasz tutaj:

Dlaczego czas jest najważniejszy w inwestowaniu?

5. Odkładanie rozpoczęcia na „lepszy moment”

Wiele osób ma konkretny powód, aby jeszcze nie zaczynać:

• „Zacznę, gdy będę więcej zarabiać”.
• „Zacznę po spłacie kredytu”.
• „Zacznę po wakacjach”.
• „Zacznę od nowego roku”.
• „Poczekam na spadki”.
• „Najpierw zobaczę, co stanie się z gospodarką”.

Część tych powodów może być uzasadniona.

Osoba posiadająca kosztowne zadłużenie, brak poduszki finansowej lub niestabilne dochody rzeczywiście może mieć ważniejsze priorytety niż inwestowanie.

Problem zaczyna się wtedy, gdy jeden powód zostaje natychmiast zastąpiony kolejnym.

Po podwyżce pojawiają się wyższe wydatki. Po wakacjach nadchodzą święta. Po spłacie jednego zobowiązania pojawia się następny cel.

Idealny moment nie nadchodzi, ponieważ życie nigdy nie staje się całkowicie przewidywalne.

Co naprawdę kryje się za najczęstszymi wymówkami?

6. Nadmiar wiedzy i zbyt duży wybór

Jeszcze kilkanaście lat temu barierą był ograniczony dostęp do informacji.

Dzisiaj problemem często jest ich nadmiar.

Początkujący inwestor może wybierać pomiędzy:

• akcjami,
• funduszami ETF,
• obligacjami,
• nieruchomościami,
• funduszami inwestycyjnymi,
• metalami szlachetnymi,
• kryptowalutami,
• wieloma strategiami i rachunkami.

Każdy materiał może proponować inne rozwiązanie.

Jedna osoba twierdzi, że warto kupować akcje. Druga poleca wyłącznie ETF-y. Trzecia ostrzega przed giełdą. Czwarta przekonuje, że nadchodzi kryzys.

Im więcej możliwości, tym trudniej podjąć decyzję.

W psychologii takie zjawisko często nazywa się paraliżem decyzyjnym.

Zamiast szukać najlepszego rozwiązania spośród wszystkich istniejących możliwości, warto na początku odpowiedzieć na prostsze pytania:

• Jaki jest mój cel?
• Na jak długo mogę zainwestować pieniądze?
• Jaką stratę jestem w stanie zaakceptować?
• Czy rozumiem wybrane aktywo?
• Czy mam poduszkę finansową?

Dopiero później warto przechodzić do wyboru konkretnych instrumentów.

7. Obawa przed popełnieniem pierwszego błędu

Wiele osób traktuje pierwszą inwestycję jak decyzję, która musi być idealna.

Chcą:

• wybrać najlepszy moment,
• kupić najlepsze aktywo,
• uniknąć każdego spadku,
• od początku osiągać dobre wyniki.

Takie oczekiwania są nierealistyczne.

Pierwsza decyzja nie musi być najlepszą decyzją w całym życiu.

Powinna być przede wszystkim:

• zrozumiała,
• niewielka,
• dopasowana do celu,
• bezpieczna dla domowego budżetu,
• podjęta bez presji szybkiego zysku.

Popełnianie drobnych błędów jest naturalną częścią nauki.

Znacznie bezpieczniej jest popełnić mały błąd przy niewielkim kapitale niż pierwszy raz zetknąć się z rynkiem dopiero wtedy, gdy inwestujemy dużą część oszczędności.

Każdy kiedyś robił coś pierwszy raz

Przypomnij sobie swoją pierwszą jazdę samochodem.

Prawdopodobnie nie prowadziłeś wtedy tak pewnie jak po kilku latach praktyki.

Podobnie wyglądały:

• pierwszy dzień w pracy,
• pierwszy trening,
• pierwsza prezentacja,
• pierwsza ważna decyzja finansowa.

Nikt nie zaczyna jako ekspert.

Pewność siebie pojawia się zazwyczaj dopiero po zdobyciu doświadczenia.

Nie oznacza to, że należy inwestować bez przygotowania.

Oznacza natomiast, że nie warto oczekiwać od siebie pełnej swobody i pewności jeszcze przed wykonaniem pierwszego kroku.

Historia dwóch osób, które zarabiają tyle samo

Wyobraźmy sobie Annę i Pawła.

Oboje zarabiają podobnie. Oboje chcieliby w przyszłości posiadać dodatkowy kapitał. Oboje wiedzą, że warto odkładać część dochodu.

Anna ciągle czeka

Anna interesuje się inwestowaniem, ale nie czuje się jeszcze gotowa.

Najpierw chce przeczytać kilka książek. Później czeka na podwyżkę. Następnie uznaje, że ceny na giełdzie są zbyt wysokie.

Gdy pojawiają się spadki, boi się, że sytuacja gospodarcza będzie jeszcze gorsza.

Mijają kolejne lata.

Anna nadal planuje zacząć, ale wciąż nie ustaliła konkretnej daty ani kwoty.

Paweł zaczyna od małej kwoty

Paweł również nie czuje się ekspertem.

Najpierw buduje poduszkę finansową, poznaje podstawowe zasady i wybiera rozwiązanie, które rozumie.

Nie inwestuje dużej kwoty. Zaczyna od niewielkiej, regularnej wpłaty.

W pierwszych latach jego kapitał nie robi imponującego wrażenia.

Paweł zdobywa jednak coś bardzo ważnego:

• nawyk odkładania,
• doświadczenie,
• wiedzę o własnych emocjach,
• coraz dłuższy czas działania kapitału.

Po wielu latach różnica pomiędzy Anną a Pawłem może wynikać nie tylko z osiągniętej stopy zwrotu.

Najważniejszą różnicą może być to, że Paweł dał swoim pieniądzom znacznie więcej czasu.

Największym kosztem odkładania może być utracony czas

Odkładając rozpoczęcie inwestowania, nie tracimy konkretnej kwoty widocznej na rachunku.

Dlatego koszt takiej decyzji jest łatwy do zignorowania.

Nie otrzymujemy powiadomienia:

„Właśnie straciłeś kolejny rok możliwego działania procentu składanego”.

Czasu nie można jednak odzyskać poprzez późniejsze wybranie lepszej inwestycji.

Osoba rozpoczynająca później może próbować nadrobić opóźnienie poprzez:

• większe miesięczne wpłaty,
• dłuższą pracę,
• przyjęcie wyższego ryzyka,
• obniżenie przyszłego celu finansowego.

Żadne z tych rozwiązań nie jest tak proste jak wcześniejsze rozpoczęcie budowania nawyku.

Nie oznacza to, że zawsze należy natychmiast inwestować wszystkie dostępne pieniądze.

Oznacza natomiast, że decyzja o odkładaniu startu powinna być świadoma, a nie automatyczna.

Nieinwestowanie również wiąże się z ryzykiem

Wiele osób postrzega inwestowanie jako ryzykowne, a trzymanie pieniędzy w gotówce jako całkowicie bezpieczne.

Gotówka rzeczywiście nie podlega takim wahaniom jak akcje. Na rachunku nadal widzimy tę samą liczbę złotych.

Może jednak spadać jej siła nabywcza.

Jeżeli ceny towarów i usług rosną, za zgromadzone pieniądze można z czasem kupić mniej.

Nie oznacza to, że każdy powinien inwestować całość oszczędności.

Część pieniędzy powinna pozostać łatwo dostępna jako:

• poduszka finansowa,
• środki na bieżące wydatki,
• pieniądze przeznaczone na cele krótkoterminowe.

Warto jednak rozumieć, że wybór pomiędzy inwestowaniem a brakiem inwestowania nie jest wyborem pomiędzy ryzykiem a jego całkowitym brakiem.

Szerzej wyjaśniamy to w artykule:

Jak działa inflacja i dlaczego jest niebezpieczna dla Twoich pieniędzy?

Co odróżnia osoby, które zaczynają inwestować?

Osoby rozpoczynające inwestowanie nie muszą być bogatsze, odważniejsze ani bardziej inteligentne.

Często po prostu inaczej podchodzą do niepewności.

Jak przełamać barierę przed pierwszą inwestycją?

1. Najpierw uporządkuj podstawy finansowe

Rozpoczęcie inwestowania nie powinno odbywać się kosztem bezpieczeństwa finansowego.

Zanim zainwestujesz, sprawdź:

• czy posiadasz środki na nieprzewidziane wydatki,
• czy nie masz drogiego zadłużenia konsumpcyjnego,
• czy Twoje dochody są wystarczająco stabilne,
• czy inwestowane pieniądze nie będą potrzebne w najbliższym czasie.

Czasami najlepszym pierwszym krokiem nie jest zakup aktywa, lecz zbudowanie poduszki finansowej.

2. Określ, dlaczego chcesz inwestować

Cel „chcę mieć więcej pieniędzy” jest zbyt ogólny.

Znacznie łatwiej utrzymać motywację, gdy inwestowanie służy konkretnemu celowi, na przykład:

• budowie kapitału emerytalnego,
• uzyskaniu większej niezależności finansowej,
• zabezpieczeniu przyszłości rodziny,
• zgromadzeniu wkładu na większą inwestycję,
• ochronie części oszczędności przed utratą wartości.

Cel pomaga również wybrać odpowiedni horyzont i poziom ryzyka.

3. Zacznij od kwoty, która nie wywołuje strachu

Pierwsza inwestycja nie powinna być testem odwagi.

Jeżeli już niewielki spadek wartości powodowałby panikę lub problemy z domowym budżetem, kwota jest prawdopodobnie zbyt duża.

Lepiej rozpocząć ostrożnie i stopniowo zwiększać zaangażowanie wraz ze wzrostem wiedzy oraz doświadczenia.

4. Wybierz aktywo, które rozumiesz

Nie kupuj czegoś wyłącznie dlatego, że jest popularne albo ostatnio szybko rosło.

Przed pierwszą inwestycją powinieneś potrafić odpowiedzieć:

• co dokładnie kupuję,
• skąd może wynikać potencjalny zysk,
• dlaczego wartość może spaść,
• jak długo zamierzam utrzymywać inwestycję,
• jaką rolę będzie pełniła w moim portfelu.

5. Nie próbuj od razu zbudować idealnego portfela

Pierwszy portfel nie musi być rozwiązaniem na całe życie.

Twoja sytuacja finansowa, cele, wiedza oraz tolerancja ryzyka będą się zmieniały.

Najważniejsze, aby początkowy plan był prosty i możliwy do utrzymania.

6. Ustal konkretny termin

„Kiedyś” nie jest terminem.

Jeżeli podstawy finansowe są uporządkowane, określ konkretną datę wykonania następnego kroku.

Może to być dzień, w którym:

• ustalisz cel inwestycyjny,
• porównasz dostępne rachunki,
• wybierzesz kwotę regularnej wpłaty,
• poznasz pierwsze aktywo,
• wykonasz niewielką pierwszą inwestycję.

Czy regularne inwestowanie ułatwia rozpoczęcie?

Jedną z największych barier jest przekonanie, że trzeba wybrać idealny moment zakupu.

Regularne inwestowanie może ograniczyć znaczenie tej decyzji.

Strategia DCA polega na inwestowaniu ustalonej kwoty w regularnych odstępach czasu.

Dzięki temu inwestor:

• nie uzależnia całego wyniku od jednego dnia zakupu,
• buduje nawyk,
• nie musi nieustannie przewidywać kierunku rynku,
• może stopniowo zwiększać kapitał.

Regularność nie gwarantuje zysku i nie sprawi, że złe aktywo stanie się dobrą inwestycją.

Może jednak znacznie uprościć proces rozpoczęcia.

Więcej o tej metodzie przeczytasz tutaj:

Jak inwestować regularnie? DCA wyjaśnione prosto

Praktyczny plan pierwszego kroku

Nie musisz dzisiaj wybierać wszystkich inwestycji na kolejne trzydzieści lat.

Wykonaj po kolei pięć prostych kroków:

1. Sprawdź swoją sytuację finansową. Ustal, czy posiadasz poduszkę bezpieczeństwa i czy inwestowanie nie zagrozi bieżącym wydatkom.
2. Zapisz jeden konkretny cel. Określ, po co chcesz budować kapitał i kiedy może być potrzebny.
3. Wybierz niewielką kwotę. Powinna być na tyle mała, aby ewentualny spadek nie skłonił Cię do panicznego działania.
4. Poznaj jedno proste rozwiązanie. Nie próbuj analizować wszystkich dostępnych aktywów jednocześnie.
5. Ustal datę następnego działania. Może to być założenie rachunku, wybór strategii lub wykonanie pierwszej niewielkiej inwestycji.

Pierwszy krok nie musi być duży.

Musi być jednak konkretny.

Czego nie robić tylko po to, aby „wreszcie zacząć”?

Motywacja do działania nie powinna prowadzić do pochopnej decyzji.

Nie należy:

• inwestować poduszki finansowej,
• pożyczać pieniędzy na pierwszą inwestycję,
• kupować aktywa wyłącznie na podstawie polecenia znajomego lub influencera,
• inwestować większości oszczędności w jeden pomysł,
• korzystać z wysokiej dźwigni bez wiedzy i doświadczenia,
• oczekiwać szybkiego podwojenia kapitału,
• rozpoczynać od instrumentów, których działania nie rozumiesz.

Celem nie jest rozpoczęcie za wszelką cenę.

Celem jest rozpoczęcie w sposób rozsądny, spokojny i dopasowany do własnej sytuacji.

Najważniejszy wniosek

Nie musisz być ekspertem.

Nie musisz posiadać dużego kapitału.

Nie musisz znać wszystkich odpowiedzi ani przewidywać najlepszego momentu na rynku.

Musisz natomiast:

• uporządkować podstawy finansowe,
• zrozumieć, co kupujesz,
• zaakceptować istnienie ryzyka,
• zacząć od kwoty dopasowanej do swoich możliwości,
• wykonać konkretny pierwszy krok.

Największą przeszkodą często nie jest brak pieniędzy.

Jest nią czekanie na moment, w którym znikną wszystkie wątpliwości.

Taki moment prawdopodobnie nigdy nie nadejdzie.

Dobrze przygotowany pierwszy krok jest ważniejszy niż perfekcyjny plan, który nigdy nie zostanie zrealizowany.

Co przeczytać dalej?

• Jak działa inflacja i dlaczego jest niebezpieczna dla Twoich pieniędzy?
• Czy inwestowanie to hazard? Największy mit o giełdzie
• Dlaczego czas jest najważniejszy w inwestowaniu?
• Dywersyfikacja portfela – co to jest i dlaczego jest kluczowa?
• Jak inwestować regularnie? DCA wyjaśnione prosto
• Ile można stracić na inwestowaniu? Spadki na giełdzie wyjaśnione