Luźno o inwestowaniu

Jak działa inflacja i dlaczego jest niebezpieczna dla Twoich pieniędzy?

Inflacja to jedno z tych pojęć, o których słyszymy bardzo często. Pojawia się w wiadomościach, rozmowach o cenach, wynagrodzeniach, kredytach i oszczędnościach.

Wiele osób wie, że inflacja oznacza wzrost cen, ale nie zawsze zdaje sobie sprawę z tego, jak mocno może wpływać na ich finanse w długim terminie.

Najważniejszy mechanizm jest prosty:

inflacja powoduje, że za tę samą kwotę pieniędzy możesz z czasem kupić coraz mniej.

Twoje pieniądze nie znikają z konta. Nadal możesz widzieć dokładnie tę samą liczbę złotych. Zmniejsza się jednak ich siła nabywcza, czyli ilość produktów i usług, które można za nie kupić.

To właśnie dlatego inflacja jest szczególnie niebezpieczna dla oszczędności przechowywanych przez wiele lat w gotówce albo na rachunku, którego oprocentowanie jest niższe od tempa wzrostu cen.

Najważniejsze zasady

• Inflacja oznacza wzrost ogólnego poziomu cen w gospodarce, a nie tylko podwyżkę ceny jednego produktu.
• Gdy ceny rosną, spada siła nabywcza pieniądza — za tę samą kwotę można kupić mniej.
• Nominalna wartość oszczędności może pozostać bez zmian, mimo że ich realna wartość maleje.
• Im dłużej utrzymuje się inflacja, tym większy może być jej skumulowany wpływ na oszczędności.
• Spadek inflacji nie musi oznaczać spadku cen — najczęściej oznacza jedynie, że ceny rosną wolniej.
• Inwestowanie może pomagać ograniczać wpływ inflacji na kapitał, ale wiąże się z ryzykiem i nie gwarantuje zysku.
• Nie wszystkie pieniądze powinny być inwestowane. Środki na bieżące wydatki i poduszkę finansową powinny pozostać bezpieczne oraz łatwo dostępne.

Co to jest inflacja?

Inflacja to proces wzrostu ogólnego poziomu cen towarów i usług w gospodarce.

Nie oznacza to, że wszystkie ceny muszą rosnąć w dokładnie takim samym tempie. Niektóre produkty mogą drożeć bardzo szybko, inne wolniej, a ceny części z nich mogą nawet okresowo spadać.

O inflacji mówimy wtedy, gdy wzrost cen dotyczy szerokiej grupy produktów i usług, z których korzystają gospodarstwa domowe.

Mogą to być między innymi:

• żywność,
• energia i ogrzewanie,
• paliwo i transport,
• czynsz i utrzymanie mieszkania,
• usługi medyczne,
• odzież,
• edukacja,
• rekreacja,
• usługi wykonywane przez przedsiębiorców.

Jeżeli koszt takiego koszyka produktów i usług rośnie, oznacza to, że do utrzymania wcześniejszego poziomu życia potrzebujesz coraz większej ilości pieniędzy.

Prosty przykład inflacji

Załóżmy, że bochenek chleba kosztuje dzisiaj 5 zł.

Rok później podobny chleb kosztuje 5,50 zł.

Jego cena wzrosła o 10%. Oczywiście sama podwyżka ceny chleba nie wystarcza jeszcze do określenia poziomu inflacji w całej gospodarce. Jest jednak dobrym przykładem pokazującym, jak zmienia się siła nabywcza pieniądza.

Dzisiaj za 50 zł możesz kupić 10 bochenków chleba.

Po wzroście ceny do 5,50 zł ta sama kwota wystarczy już tylko na około 9 bochenków.

Nadal masz 50 zł, ale możesz kupić za nie mniej.

To właśnie oznacza spadek siły nabywczej pieniądza.

Inflacja nie oznacza, że wszystko drożeje tak samo

Oficjalny wskaźnik inflacji pokazuje średnią zmianę cen określonego koszyka towarów i usług.

Nie oznacza to jednak, że każda osoba doświadcza inflacji w identyczny sposób.

Ktoś, kto większość dochodu przeznacza na żywność, energię i paliwo, może odczuwać wzrost kosztów życia znacznie mocniej niż osoba, której największe wydatki dotyczą produktów drożejących wolniej.

Dlatego czasami oficjalna inflacja może wynosić na przykład 5%, ale dana osoba ma wrażenie, że jej codzienne wydatki wzrosły znacznie bardziej.

Można powiedzieć, że każdy ma swój własny, osobisty koszyk wydatków.

Im większy udział w tym koszyku mają produkty, których ceny szybko rosną, tym mocniej odczuwasz inflację.

Spadek inflacji nie oznacza spadku cen

To jedna z najczęstszych pomyłek związanych z inflacją.

Załóżmy, że w jednym roku inflacja wynosiła 10%, a w kolejnym spadła do 4%.

Nie oznacza to zazwyczaj, że ceny wróciły do wcześniejszego poziomu.

Oznacza jedynie, że nadal rosną, ale wolniej niż wcześniej.

Można to pokazać na prostym przykładzie:

• produkt kosztuje początkowo 100 zł,
• po wzroście ceny o 10% kosztuje 110 zł,
• w kolejnym roku jego cena rośnie o 4% i wynosi około 114,40 zł.

Inflacja spadła z 10% do 4%, ale produkt nadal podrożał.

Aby przeciętny poziom cen rzeczywiście zaczął spadać, musiałaby pojawić się deflacja. Jest to inne zjawisko niż samo obniżenie tempa inflacji.

Wartość nominalna a realna wartość pieniędzy

Aby dobrze zrozumieć wpływ inflacji na oszczędności, trzeba rozróżnić dwie rzeczy:

• wartość nominalną — kwotę widoczną na koncie lub zapisaną na banknocie,
• wartość realną — ilość produktów i usług, które można za tę kwotę kupić.

Załóżmy, że masz na nieoprocentowanym rachunku 100 000 zł.

Po roku nadal możesz widzieć na koncie 100 000 zł. Po pięciu latach również możesz widzieć tę samą kwotę.

Nominalnie niczego nie straciłeś.

Jeżeli jednak w tym czasie rosły ceny mieszkań, samochodów, żywności, energii i usług, za swoje 100 000 zł możesz kupić znacznie mniej niż wcześniej.

Realna wartość Twoich pieniędzy spadła, mimo że saldo rachunku się nie zmieniło.

Inflacja jest jak powolny wyciek

Inflację można porównać do bardzo powolnego wycieku powietrza z opony.

Pierwszego dnia prawdopodobnie nie zauważysz żadnej różnicy. Samochód nadal jedzie, a opona wygląda prawie tak samo.

Po pewnym czasie ciśnienie staje się jednak coraz niższe. Jeżeli niczego nie zrobisz, jazda będzie coraz trudniejsza, a problem w końcu stanie się widoczny.

Podobnie działa inflacja.

W ciągu jednego miesiąca jej wpływ na oszczędności może wydawać się niewielki. Nawet po roku strata siły nabywczej może nie wywoływać dużych emocji.

Jeżeli jednak inflacja utrzymuje się przez wiele lat, jej działanie zaczyna się kumulować.

Właśnie dlatego długoterminowy wpływ inflacji jest znacznie poważniejszy, niż może się początkowo wydawać.

Jak inflacja wpływa na 100 000 zł oszczędności?

Załóżmy, że masz 100 000 zł, które nie przynoszą żadnych odsetek ani zysków.

Przyjmijmy dla uproszczenia, że ceny rosną średnio o 5% rocznie.

Kwota widoczna na koncie nadal wynosi 100 000 zł. Jej realna siła nabywcza stopniowo jednak maleje.

To uproszczony przykład zakładający stałą inflację na poziomie 5% rocznie oraz brak jakiegokolwiek oprocentowania kapitału. W rzeczywistości tempo wzrostu cen zmienia się z roku na rok.

Po 20 latach nadal widzisz na koncie 100 000 zł.

Możliwości zakupowe tej kwoty odpowiadają jednak mniej więcej temu, co dzisiaj można kupić za około 37 700 zł.

Nie oznacza to, że bank zabrał Ci pozostałe pieniądze. Oznacza to, że ceny rosły, podczas gdy Twój kapitał nie zwiększał się razem z nimi.

Więcej o różnicy między przechowywaniem pieniędzy a długoterminowym budowaniem kapitału przeczytasz w artykule:

Czy warto trzymać wszystkie pieniądze w banku?

Dlaczego inflacja jest tak niebezpieczna dla oszczędności?

1. Działa powoli i często pozostaje niezauważona

Spadek ceny akcji albo innej inwestycji jest łatwy do zauważenia. Wartość portfela może zmienić się z 10 000 zł na 9 000 zł, a inwestor natychmiast widzi stratę.

Inflacja działa inaczej.

Saldo rachunku może przez cały czas pokazywać 10 000 zł. Nie pojawia się czerwony wykres ani komunikat informujący, że realna wartość pieniędzy spadła.

Dopiero podczas zakupów zauważasz, że ta sama kwota nie wystarcza już na tyle samo co wcześniej.

2. Jej wpływ kumuluje się w czasie

Inflacja na poziomie kilku procent w jednym roku może wydawać się niewielka.

Problem zaczyna być poważny wtedy, gdy wzrost cen powtarza się przez wiele kolejnych lat.

Ceny rosną bowiem od poziomu osiągniętego wcześniej. Podobnie jak procent składany może pomagać budować kapitał, tak skumulowany wzrost cen może przez lata zmniejszać siłę nabywczą gotówki.

Więcej o działaniu tego mechanizmu w drugą stronę przeczytasz tutaj:

Procent składany – jak działa i dlaczego jest kluczowy w inwestowaniu?

3. Może tworzyć złudzenie bezpieczeństwa

Pieniądze trzymane na zwykłym koncie wydają się bezpieczne, ponieważ ich nominalna kwota nie podlega codziennym wahaniom.

Brak widocznego spadku nie oznacza jednak braku ryzyka.

W przypadku gotówki głównym zagrożeniem nie musi być gwałtowna utrata części kapitału. Może nim być powolna, ale systematyczna utrata siły nabywczej.

4. Utrudnia realizację długoterminowych celów

Załóżmy, że odkładasz pieniądze na emeryturę, mieszkanie albo zapewnienie bezpieczeństwa swojej rodzinie.

Jeżeli planujesz cel oddalony o 10, 20 lub 30 lat, nie wystarczy zastanowić się, ile pieniędzy chcesz zgromadzić nominalnie.

Trzeba również wziąć pod uwagę, ile te pieniądze będą mogły kupić w przyszłości.

Kwota, która dzisiaj wydaje się duża, za kilkadziesiąt lat może nie zapewniać takiego samego poziomu życia.

Dlatego czas jest jednym z najważniejszych elementów planowania finansowego. Więcej na ten temat przeczytasz w artykule:

Dlaczego czas jest najważniejszy w inwestowaniu?

Czy przed inflacją trzeba chronić wszystkie pieniądze?

Nie.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Nie każda złotówka powinna być inwestowana i nie każdy pieniądz musi przynosić maksymalny możliwy zysk.

Część środków pełni inną funkcję. Ma zapewniać:

• płynność,
• bezpieczeństwo,
• dostęp do pieniędzy w razie nagłego wydatku,
• spokój finansowy.

Dlatego pieniądze na bieżące wydatki oraz poduszkę finansową mogą być przechowywane w banku, nawet jeśli ich oprocentowanie nie zawsze w pełni rekompensuje inflację.

W tym przypadku najważniejszym celem nie jest maksymalizacja zysku, ale możliwość szybkiego skorzystania ze środków.

Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy bardzo duża część majątku przez wiele lat pozostaje w gotówce albo na nieoprocentowanym rachunku, mimo że nie jest potrzebna na bieżące wydatki ani sytuacje awaryjne.

Ochrona przed inflacją nie oznacza pogoni za wysokim zyskiem

Wiele osób po zrozumieniu wpływu inflacji dochodzi do wniosku, że musi jak najszybciej znaleźć inwestycję przynoszącą bardzo wysoką stopę zwrotu.

To niebezpieczne podejście.

Ochrona kapitału przed inflacją nie polega na podejmowaniu każdego ryzyka, które daje szansę na wysoki zysk.

Rozsądny plan finansowy powinien uwzględniać jednocześnie:

• bezpieczeństwo części pieniędzy,
• dostępność środków,
• ryzyko inwestycyjne,
• czas inwestycji,
• potencjalny zysk,
• własną odporność na spadki wartości portfela.

Inwestycja, która może przynieść wyższy zysk, zazwyczaj wiąże się również z większym ryzykiem.

Nie należy więc wybierać aktywów wyłącznie dlatego, że w przeszłości rosły szybciej niż inflacja.

Najpierw trzeba zrozumieć, w co się inwestuje, na jak długo oraz jakie straty są możliwe po drodze.

Czy trzymanie pieniędzy w banku jest błędem?

Sam bank nie jest problemem.

Rachunek bankowy jest bardzo dobrym miejscem do przechowywania pieniędzy przeznaczonych na:

• codzienne wydatki,
• rachunki i zobowiązania,
• wydatki planowane w najbliższych miesiącach,
• fundusz awaryjny,
• krótkoterminowe cele finansowe.

Problemem nie jest więc korzystanie z banku.

Problemem może być przechowywanie tam całego majątku przez dziesiątki lat bez żadnego planu.

Jeżeli oprocentowanie rachunku lub lokaty jest niższe od inflacji, oszczędności mogą realnie tracić na wartości.

Warto jednak pamiętać, że nawet lokata przynosząca mniej niż inflacja może ograniczać spadek siły nabywczej bardziej niż rachunek nieoprocentowany.

Przykładowo:

• inflacja wynosi 5%,
• oprocentowanie oszczędności po uwzględnieniu podatku wynosi 3%,
• realna strata nadal występuje, ale jest mniejsza niż w przypadku zerowego oprocentowania.

Więcej o różnicy między przechowywaniem pieniędzy w banku a ich inwestowaniem przeczytasz w artykule:

Lokata bankowa czy inwestowanie — co bardziej się opłaca?

Jak rozsądnie chronić pieniądze przed inflacją?

Nie istnieje jedna inwestycja, która zawsze chroni przed inflacją, nigdy nie traci wartości i jednocześnie gwarantuje wysoki zysk.

Dlatego ochrona kapitału powinna opierać się na całym planie, a nie na szukaniu jednego idealnego produktu.

1. Utrzymuj środki na bieżące wydatki

Pieniądze potrzebne w najbliższym czasie powinny pozostać łatwo dostępne.

Nie ma sensu inwestować środków przeznaczonych na czynsz, rachunki, raty czy codzienne zakupy tylko po to, aby próbować ochronić je przed kilkuprocentową inflacją.

Ryzyko konieczności sprzedaży inwestycji w niekorzystnym momencie może być znacznie większe niż potencjalna korzyść.

2. Zbuduj poduszkę finansową

Poduszka finansowa to pieniądze przeznaczone na nieprzewidziane sytuacje, takie jak:

• utrata pracy,
• nagła naprawa samochodu,
• awaria sprzętu domowego,
• nieplanowany wydatek rodzinny,
• czasowe obniżenie dochodów.

Środki te powinny być bezpieczne i łatwo dostępne.

Ich podstawową funkcją nie jest pokonywanie inflacji, ale zabezpieczenie Cię przed koniecznością zadłużenia się albo sprzedaży inwestycji w złym momencie.

Dlatego część pieniędzy może pozostać na rachunku oszczędnościowym lub krótkiej lokacie, nawet jeżeli realna stopa zwrotu nie jest idealna.

3. Inwestuj pieniądze przeznaczone na długi termin

Środki, których prawdopodobnie nie będziesz potrzebować przez wiele lat, mogą zostać przeznaczone na inwestycje.

W zależności od wiedzy, celów i akceptowanego ryzyka mogą to być między innymi:

• fundusze ETF,
• akcje,
• obligacje,
• nieruchomości,
• udziały w przedsiębiorstwach,
• inne aktywa generujące dochód lub posiadające potencjał wzrostu wartości.

Nie oznacza to, że każda z tych inwestycji zawsze pokona inflację.

Ich wartość może okresowo spadać, a zysk nigdy nie jest gwarantowany.

Długi horyzont daje jednak więcej czasu na przeczekanie słabszych okresów oraz wykorzystanie potencjału wzrostu gospodarki i przedsiębiorstw.

Osoby rozpoczynające swoją drogę mogą zacząć od artykułu:

Jak zacząć inwestować od zera – przewodnik dla początkujących

4. Nie opieraj całego majątku na jednym aktywie

Nawet inwestycja, która dobrze radziła sobie w przeszłości, może przejść przez okres spadków.

Dlatego rozsądna ochrona kapitału nie powinna polegać na postawieniu wszystkiego na jedną spółkę, jeden rynek, jedną nieruchomość czy jeden rodzaj aktywów.

Dywersyfikacja pozwala rozłożyć ryzyko pomiędzy różne inwestycje.

Nie usuwa ryzyka całkowicie, ale może ograniczyć wpływ problemów jednego składnika na cały portfel.

Więcej na ten temat przeczytasz tutaj:

Dywersyfikacja portfela — co to jest i dlaczego jest kluczowa?

5. Zwracaj uwagę na realną stopę zwrotu

Sam nominalny zysk nie mówi jeszcze, czy Twoja sytuacja finansowa rzeczywiście się poprawiła.

Załóżmy, że inwestycja przyniosła 6% zysku w ciągu roku, a inflacja wyniosła 5%.

Nominalnie zarobiłeś 6%.

Realny wzrost siły nabywczej kapitału był jednak znacznie mniejszy. Dodatkowo trzeba uwzględnić podatki i ewentualne koszty inwestycji.

W uproszczeniu można przyjąć:

realny wynik = nominalny wynik pomniejszony o wpływ inflacji.

Dokładne obliczenia są bardziej złożone, ale ta zasada wystarcza, aby zrozumieć, że zysk widoczny na papierze nie zawsze oznacza równie duży wzrost realnego majątku.

Przykładowy podział 100 000 zł

Załóżmy, że dana osoba posiada 100 000 zł oszczędności.

Nie oznacza to, że powinna natychmiast zainwestować całą kwotę.

Przykładowy podział może wyglądać następująco:

To wyłącznie przykład edukacyjny, a nie gotowa rekomendacja. Właściwy podział zależy między innymi od wysokości miesięcznych wydatków, stabilności dochodów, zobowiązań, celów finansowych, wieku oraz akceptowanego ryzyka.

Najważniejsze jest to, że różne części pieniędzy pełnią różne funkcje.

Nie należy wymagać od poduszki finansowej wysokiego zysku. Nie należy też traktować całego długoterminowego kapitału tak, jakby mógł być potrzebny następnego dnia.

Gotówka i inwestycje — porównanie

Nie chodzi więc o wybór pomiędzy gotówką a inwestycjami.

Rozsądny plan finansowy zazwyczaj wykorzystuje oba rozwiązania, ale przypisuje im inne zadania.

Najczęstsze błędy w ochronie pieniędzy przed inflacją

Inwestowanie całej poduszki finansowej

Środki awaryjne powinny być dostępne wtedy, gdy ich potrzebujesz.

Jeżeli cała poduszka zostanie zainwestowana w aktywa podlegające wahaniom, możesz być zmuszony sprzedać je podczas spadków.

Wybieranie inwestycji wyłącznie na podstawie wysokiego zysku

Wysoka deklarowana stopa zwrotu często oznacza również wysokie ryzyko.

Przed zainwestowaniem trzeba sprawdzić, skąd ma pochodzić zysk, jakie są możliwe straty i czy inwestycja jest zrozumiała.

Brak dywersyfikacji

Skoncentrowanie całego kapitału w jednym miejscu może prowadzić do poważnych strat, jeśli dana inwestycja przestanie sobie radzić.

Ignorowanie kosztów i podatków

Liczy się wynik po uwzględnieniu opłat, prowizji, podatków i inflacji.

Inwestycja może wyglądać atrakcyjnie przed kosztami, ale znacznie słabiej po ich odjęciu.

Oczekiwanie, że każda inwestycja zawsze pokona inflację

Nawet dobre aktywa mogą w krótkim terminie tracić na wartości.

Ochrona przed inflacją jest celem długoterminowym, a nie gwarancją dodatniego wyniku w każdym miesiącu lub roku.

Co możesz zrobić już dziś?

1. Sprawdź, ile pieniędzy trzymasz w gotówce lub na nieoprocentowanym rachunku. Zastanów się, czy cała ta kwota jest potrzebna do bieżącego funkcjonowania.
2. Policz swoje miesięczne wydatki. Pomoże Ci to określić, jak duża powinna być rezerwa na codzienne potrzeby i sytuacje awaryjne.
3. Oddziel pieniądze według celu. Inaczej traktuj środki na najbliższy miesiąc, inaczej poduszkę finansową, a inaczej kapitał na kilkanaście lat.
4. Sprawdź oprocentowanie rachunku i lokat. Nawet częściowe ograniczenie wpływu inflacji jest lepsze niż całkowity brak oprocentowania.
5. Zacznij zdobywać wiedzę o inwestowaniu. Nie musisz od razu przeznaczać dużej kwoty. Najpierw zrozum podstawowe zasady, ryzyko i dostępne klasy aktywów.
6. Przygotuj prosty plan. Określ, ile pieniędzy ma pozostać bezpieczne, ile możesz przeznaczać na inwestycje i jak długo możesz je utrzymywać.

Podsumowanie

Inflacja powoduje, że pieniądze z czasem tracą siłę nabywczą.

Kwota widoczna na koncie może pozostawać bez zmian, ale ilość produktów i usług, które można za nią kupić, stopniowo się zmniejsza.

Największe zagrożenie pojawia się wtedy, gdy długoterminowe oszczędności przez wiele lat nie przynoszą żadnego dochodu albo ich oprocentowanie jest znacznie niższe od tempa wzrostu cen.

Nie oznacza to jednak, że trzeba inwestować wszystkie pieniądze.

Rozsądny plan finansowy rozdziela kapitał według jego przeznaczenia:

• środki na bieżące wydatki pozostają łatwo dostępne,
• poduszka finansowa zapewnia bezpieczeństwo,
• pieniądze na krótkie cele są chronione przed nadmiernym ryzykiem,
• kapitał długoterminowy może zostać przeznaczony na inwestycje.

Inwestowanie nie daje gwarancji pokonania inflacji i wiąże się z możliwością straty.

Może jednak dawać szansę na utrzymanie lub zwiększenie realnej wartości kapitału w długim terminie.

Najważniejsze nie jest więc to, aby każda złotówka zawsze przynosiła najwyższy możliwy zysk.

Najważniejsze jest to, aby każda część Twoich pieniędzy miała jasno określone zadanie.

Artykuły, które mogą Cię zainteresować

• Czy warto trzymać wszystkie pieniądze w banku?
• Lokata bankowa czy inwestowanie — co bardziej się opłaca?
• Jak zacząć inwestować od zera – przewodnik dla początkujących
• Procent składany — jak działa i dlaczego jest kluczowy w inwestowaniu?
• Dywersyfikacja portfela — co to jest i dlaczego jest kluczowa?