Luźno o inwestowaniu

Czy inwestowanie jest bezpieczne? Co powinien wiedzieć początkujący inwestor

Jedno z najczęstszych pytań osób, które dopiero zaczynają interesować się giełdą, ETF-ami, obligacjami lub innymi aktywami, brzmi:

Czy inwestowanie jest bezpieczne?

Najuczciwsza odpowiedź brzmi: inwestowanie nigdy nie jest całkowicie pozbawione ryzyka.

Nie oznacza to jednak, że każda inwestycja jest niebezpieczna ani że inwestowanie przypomina hazard. Ryzyko może wyglądać zupełnie inaczej w zależności od rodzaju aktywów, długości inwestycji, stopnia dywersyfikacji oraz decyzji podejmowanych przez inwestora.

Osoba, która inwestuje całą poduszkę finansową w jedną przypadkową spółkę, znajduje się w zupełnie innej sytuacji niż ktoś, kto posiada stabilne finanse, długi horyzont i zdywersyfikowany portfel.

Dlatego właściwe pytanie nie powinno brzmieć wyłącznie:

„Czy inwestowanie jest bezpieczne?”

Lepiej zapytać:

„Jakie ryzyko podejmuję i co mogę zrobić, aby nim rozsądnie zarządzać?”

Jeżeli zastanawiasz się, czy inwestowanie przypomina grę losową, przeczytaj również artykuł Czy inwestowanie to hazard? Największy mit o giełdzie.

Najważniejsze zasady

• nie istnieje inwestycja całkowicie pozbawiona ryzyka,
• bezpieczeństwo zależy nie tylko od wybranego aktywa, ale również od sposobu inwestowania,
• krótkoterminowy spadek wartości nie zawsze oznacza trwałą utratę kapitału,
• dywersyfikacja ogranicza część ryzyka, ale nie eliminuje możliwości strat,
• pieniądze potrzebne w najbliższym czasie nie powinny trafiać do zmiennych inwestycji,
• obietnica wysokiego i gwarantowanego zysku jest sygnałem ostrzegawczym.

Historia Anny i Marka: dwie zupełnie różne decyzje

Anna i Marek mieli po 30 000 zł oszczędności. Oboje postanowili rozpocząć inwestowanie, ale zrobili to w zupełnie inny sposób.

Anna planowała kupić mieszkanie w ciągu dwóch lat. Mimo to zainwestowała niemal całą kwotę w akcje trzech popularnych spółek, o których dużo mówiło się w mediach społecznościowych.

Nie posiadała osobnej poduszki finansowej i nie zastanawiała się, jak zachowa się w razie spadków.

Marek również chciał rozpocząć inwestowanie, ale najpierw:

• pozostawił część pieniędzy jako poduszkę finansową,
• określił horyzont inwestycyjny na co najmniej kilkanaście lat,
• zainwestował tylko środki, których nie planował używać w najbliższym czasie,
• wybrał szeroko zdywersyfikowany portfel,
• postanowił regularnie dokładać niewielkie kwoty.

Po kilku miesiącach rynek spadł o około 20%.

Dla Anny oznaczało to poważny problem. Pieniądze przeznaczone na wkład własny straciły część wartości, a zakup mieszkania zbliżał się coraz bardziej.

Marek również zobaczył spadek wartości portfela, ale jego sytuacja była zupełnie inna. Nie potrzebował tych środków, miał zabezpieczenie finansowe i od początku zakładał, że okresowe spadki będą częścią inwestowania.

Oboje inwestowali na rynku finansowym, ale poziom bezpieczeństwa ich decyzji był zupełnie różny.

Ta historia pokazuje, że ryzyko nie zależy wyłącznie od tego, co kupujemy. Równie ważne są:

• cel inwestycji,
• horyzont czasowy,
• sytuacja finansowa,
• dywersyfikacja,
• odporność na spadki,
• plan działania.

Czy inwestowanie jest całkowicie bezpieczne?

Nie.

Każda inwestycja wiąże się z możliwością, że jej wartość spadnie albo że osiągnięty wynik będzie gorszy od oczekiwanego.

Dotyczy to między innymi:

• akcji,
• funduszy ETF,
• obligacji,
• nieruchomości,
• kryptowalut,
• funduszy inwestycyjnych,
• finansowania przedsiębiorstw.

Nie oznacza to jednak, że wszystkie te rozwiązania mają taki sam poziom ryzyka.

Inwestycja w szeroki ETF obejmujący setki spółek różni się od zakupu jednej firmy. Obligacja skarbowa różni się od pożyczki udzielonej małemu przedsiębiorstwu. Nieruchomość różni się od kryptowaluty.

Dlatego nie wystarczy powiedzieć, że „inwestowanie jest ryzykowne”. Trzeba zrozumieć, z jakim konkretnie rodzajem ryzyka mamy do czynienia.

Jeżeli ktoś obiecuje wysokie zyski bez możliwości straty, powinieneś zachować szczególną ostrożność. W inwestowaniu wyższy potencjalny zysk zwykle oznacza również większą niepewność.

Co oznacza ryzyko inwestycyjne?

Ryzyko inwestycyjne oznacza możliwość, że rzeczywisty wynik inwestycji będzie inny od oczekiwanego.

Najprostszym przykładem jest spadek wartości portfela.

Inwestujesz 10 000 zł, a po kilku miesiącach wartość aktywów wynosi 8 000 zł.

Dla początkującego inwestora może to wyglądać jak dowód, że podjął złą decyzję. W rzeczywistości trzeba jeszcze odpowiedzieć na kilka pytań:

• co dokładnie zostało kupione,
• dlaczego wartość spadła,
• jaki był planowany horyzont inwestycji,
• czy inwestor musi teraz sprzedać aktywa,
• czy spadek dotyczy całego rynku, czy problemów jednej firmy,
• czy pierwotna decyzja inwestycyjna nadal ma sens.

Ten sam spadek o 20% może oznaczać coś zupełnie innego w przypadku szerokiego rynku akcji, pojedynczej spółki albo bardzo spekulacyjnego aktywa.

Więcej o skali możliwych spadków przeczytasz w artykule Ile można stracić na inwestowaniu? Spadki na giełdzie wyjaśnione.

Najważniejsze rodzaje ryzyka inwestycyjnego

Początkujący inwestorzy często utożsamiają ryzyko wyłącznie ze spadkiem notowań. W rzeczywistości może ono przyjmować wiele różnych form.

Ryzyko rynkowe

To możliwość spadku wartości całego rynku albo jego dużej części.

Nawet dobrze zdywersyfikowany portfel może okresowo tracić na wartości podczas kryzysu, recesji, wojny, wzrostu stóp procentowych lub pogorszenia nastrojów inwestorów.

Ryzyko koncentracji

Pojawia się wtedy, gdy zbyt duża część kapitału znajduje się w jednej spółce, branży, nieruchomości, walucie albo klasie aktywów.

Im większa koncentracja, tym silniej jeden problem może wpłynąć na cały portfel.

Ryzyko emitenta lub przedsiębiorstwa

Spółka, bank, państwo lub inna instytucja emitująca dany instrument może znaleźć się w trudnej sytuacji finansowej.

W skrajnym przypadku przedsiębiorstwo może zbankrutować, a inwestor może utracić znaczną część kapitału.

Ryzyko płynności

Niektóre inwestycje trudno szybko sprzedać po uczciwej cenie.

Dotyczy to zwłaszcza mniej popularnych aktywów, niektórych obligacji, udziałów w prywatnych firmach lub nieruchomości.

Ryzyko walutowe

Jeżeli inwestujesz w aktywa notowane w innej walucie, wynik zależy nie tylko od ceny inwestycji, ale również od kursu walutowego.

Nawet jeśli zagraniczna inwestycja wzrośnie, niekorzystna zmiana kursu może zmniejszyć wynik po przeliczeniu na złote.

Ryzyko inflacji

Trzymanie pieniędzy wyłącznie w gotówce lub na nisko oprocentowanym rachunku również nie jest całkowicie pozbawione ryzyka.

Inflacja może stopniowo zmniejszać siłę nabywczą oszczędności.

Ryzyko oszustwa

Nie każda oferta inwestycyjna jest uczciwa.

Fałszywe platformy, piramidy finansowe, nieuczciwi pośrednicy i obietnice gwarantowanych zysków mogą prowadzić do utraty całego kapitału.

Ryzyko niedopasowania horyzontu

Nawet rozsądna inwestycja może być źle dopasowana do celu.

Jeżeli pieniądze będą potrzebne za rok lub dwa, inwestowanie ich w zmienne aktywa może być zbyt ryzykowne, ponieważ rynek może spaść dokładnie wtedy, gdy trzeba będzie sprzedać inwestycję.

Czy spadek wartości oznacza trwałą stratę?

Nie zawsze.

To bardzo ważne rozróżnienie.

Jeżeli wartość portfela spada z 10 000 zł do 8 000 zł, inwestor widzi stratę na dany moment. Nie musi to jednak oznaczać, że utrata kapitału jest ostateczna.

Możliwe są różne sytuacje:

• cały rynek akcji przechodzi okresowy spadek,
• pojedyncza spółka ma przejściowe problemy,
• firma trwale traci konkurencyjność,
• emitent obligacji przestaje spłacać zobowiązania,
• inwestor sprzedaje aktywa podczas paniki i realizuje stratę,
• inwestycja okazuje się oszustwem.

Okresowy spadek szerokiego rynku nie jest tym samym co bankructwo jednej spółki.

Dlatego nie powinno się oceniać bezpieczeństwa wyłącznie na podstawie krótkoterminowego wyniku. Trzeba patrzeć na jakość aktywów, dywersyfikację, czas oraz pierwotny cel inwestycji.

Co jest bezpieczniejsze, a co bardziej ryzykowne?

Poniższa tabela jest uproszczeniem, ale pomaga zobaczyć, że różne rozwiązania finansowe mają różne zastosowania i rodzaje ryzyka.

Nie oznacza to, że jedna klasa aktywów jest zawsze dobra, a druga zawsze zła.

Bezpieczeństwo zależy od tego, czy dane rozwiązanie pasuje do:

• Twojego celu,
• horyzontu inwestycyjnego,
• sytuacji finansowej,
• tolerancji na straty,
• wiedzy i doświadczenia.

Jak zmniejszyć ryzyko inwestowania?

Ryzyka inwestycyjnego nie da się całkowicie wyeliminować. Można jednak podejmować decyzje, które znacząco zwiększają bezpieczeństwo długoterminowego inwestowania.

Początkujący inwestor powinien zwrócić szczególną uwagę na kilka podstawowych zasad.

1. Nie inwestuj pieniędzy, których możesz wkrótce potrzebować

To jedna z najważniejszych zasad rozsądnego inwestowania.

Jeżeli wiesz, że za rok planujesz zakup mieszkania, samochodu lub będziesz potrzebować pieniędzy na ważny cel życiowy, inwestowanie całej kwoty w zmienne aktywa może okazać się zbyt ryzykowne.

Najpierw warto:

• uporządkować budżet domowy,
• spłacić drogie zobowiązania,
• zbudować poduszkę finansową,
• dopiero później rozpocząć regularne inwestowanie nadwyżek.

Więcej na ten temat przeczytasz w artykule Budżet domowy – pierwszy krok do inwestowania.

2. Inwestuj z odpowiednio długim horyzontem

Im krótszy okres inwestowania, tym większy wpływ mają przypadkowe wahania rynku.

Historia pokazuje, że rynki akcji potrafią przechodzić okresy silnych spadków, ale również wieloletnich wzrostów.

Dlatego inwestowanie warto traktować jako proces liczony w latach, a nie tygodniach.

Długi horyzont daje większą szansę, że krótkoterminowe wahania nie będą decydowały o końcowym wyniku inwestycji.

Więcej przeczytasz w artykule Dlaczego czas jest najważniejszy w inwestowaniu?.

3. Dywersyfikuj portfel

Jedna z podstawowych zasad brzmi:

Nie stawiaj wszystkiego na jedną kartę.

Dywersyfikacja polega na rozłożeniu kapitału pomiędzy różne inwestycje, dzięki czemu problemy jednej spółki lub jednego rynku mają mniejszy wpływ na cały portfel.

Dla wielu początkujących inwestorów najprostszym sposobem osiągnięcia odpowiedniej dywersyfikacji są szerokie fundusze ETF.

Temat ten szerzej opisujemy w artykułach:

• Dywersyfikacja portfela – co to jest i dlaczego jest kluczowa?
• Co to jest ETF i dlaczego wielu inwestorów zaczyna właśnie od nich?

4. Nie podejmuj decyzji pod wpływem emocji

Strach i chciwość należą do największych wrogów inwestora.

Podczas gwałtownych wzrostów wiele osób kupuje aktywa tylko dlatego, że „wszyscy na nich zarabiają”. Z kolei podczas spadków pojawia się pokusa sprzedaży całego portfela ze strachu przed dalszymi stratami.

Znacznie bezpieczniej jest wcześniej przygotować prosty plan inwestowania i konsekwentnie się go trzymać.

Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej o zachowaniu podczas spadków rynku, przeczytaj poradnik Co robić, gdy giełda spada?.

5. Korzystaj wyłącznie z wiarygodnych instytucji

Bezpieczeństwo inwestowania zależy nie tylko od wybranych aktywów, ale również od miejsca, w którym inwestujesz.

Przed założeniem rachunku warto sprawdzić:

• czy instytucja działa legalnie i podlega odpowiedniemu nadzorowi,
• jak długo funkcjonuje na rynku,
• jakie pobiera opłaty,
• jak chronione są aktywa klientów.

Szczególną ostrożność należy zachować wobec ofert obiecujących bardzo wysokie i gwarantowane zyski.

W świecie inwestycji nie istnieją rozwiązania zapewniające wysokie zyski bez żadnego ryzyka.

6. Inwestuj tylko w to, co rozumiesz

Początkujący inwestor nie musi znać wszystkich instrumentów finansowych.

Znacznie rozsądniej jest dobrze zrozumieć kilka prostych rozwiązań niż inwestować w produkty, których działania się nie rozumie.

Jeżeli nie potrafisz w prostych słowach wyjaśnić, jak działa dana inwestycja i skąd bierze się potencjalny zysk, warto najpierw zdobyć więcej wiedzy.

Czy lokata jest bezpieczniejsza niż inwestowanie?

To zależy od tego, o jakim rodzaju bezpieczeństwa mówimy.

Lokata bankowa zwykle zapewnia większą stabilność wartości kapitału w krótkim terminie. Nie obserwujesz codziennych wahań i z góry znasz warunki oprocentowania.

Z drugiej strony długoterminowe trzymanie wszystkich oszczędności na lokacie może oznaczać stopniową utratę siły nabywczej pieniędzy, szczególnie gdy inflacja przewyższa oprocentowanie.

Dlatego lokata i inwestowanie nie powinny być traktowane jako konkurencyjne rozwiązania.

Najczęściej pełnią po prostu różne funkcje:

Więcej przeczytasz w artykule Lokata bankowa czy inwestowanie? Dwa zupełnie różne podejścia do pieniędzy.

Czy początkujący inwestor powinien bać się inwestowania?

Nie.

Powinien natomiast podchodzić do inwestowania z pokorą i świadomością, że okresowe straty są naturalnym elementem rynku.

Największym zagrożeniem bardzo często nie jest sama giełda, ale brak wiedzy, pośpiech, nadmierna pewność siebie oraz podejmowanie decyzji pod wpływem emocji.

Dlatego najlepszym początkiem jest:

• regularna edukacja,
• małe kwoty inwestowane na początku,
• długi horyzont inwestycyjny,
• konsekwentne trzymanie się własnego planu.

Najważniejsze wnioski

Wniosek	Dlaczego jest ważny?
Każda inwestycja wiąże się z ryzykiem	Nie istnieją wysokie i gwarantowane zyski bez ryzyka.
Bezpieczeństwo zależy od sposobu inwestowania	Plan, dywersyfikacja i długi horyzont mogą znacząco ograniczyć ryzyko.
Nie każdy spadek oznacza trwałą stratę	Krótkoterminowe wahania są naturalnym elementem inwestowania.
Poduszka finansowa i edukacja są równie ważne jak wybór inwestycji	Pozwalają uniknąć wielu kosztownych błędów.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Czy można inwestować całkowicie bez ryzyka?

Nie. Każda inwestycja wiąże się z określonym rodzajem ryzyka. Różni się jedynie jego poziom oraz charakter.

Czy fundusze ETF są bezpieczne?

ETF-y również podlegają wahaniom rynku i nie gwarantują zysków. Dzięki szerokiej dywersyfikacji mogą jednak ograniczać ryzyko związane z inwestowaniem w pojedyncze spółki.

Czy można stracić wszystkie pieniądze?

W przypadku niektórych bardzo ryzykownych inwestycji jest to możliwe. Ryzyko całkowitej utraty kapitału jest jednak znacznie mniejsze przy dobrze zdywersyfikowanym portfelu budowanym długoterminowo.

Czy małe kwoty również warto inwestować?

Tak. Dla większości początkujących inwestorów regularne inwestowanie niewielkich kwot jest rozsądniejszym rozwiązaniem niż czekanie na zgromadzenie dużego kapitału.

Jak rozpoznać podejrzaną ofertę inwestycyjną?

Sygnałem ostrzegawczym są między innymi obietnice wysokich i gwarantowanych zysków, wywieranie presji czasu oraz brak jasnych informacji o ryzyku.

Co możesz zrobić już dziś?

• Oddziel poduszkę finansową od pieniędzy przeznaczonych na inwestowanie.
• Określ swój horyzont inwestycyjny.
• Sprawdź, czy rozumiesz ryzyko wybranej inwestycji.
• Zweryfikuj wiarygodność instytucji, z której usług korzystasz.
• Przygotuj prosty plan inwestowania i trzymaj się go również podczas spadków rynku.

Co przeczytać dalej?

• Jak zacząć inwestować od zera – przewodnik dla początkujących
• Najczęstsze błędy początkujących inwestorów
• Jak zbudować pierwszy portfel inwestycyjny?
• Dywersyfikacja portfela – co to jest i dlaczego jest kluczowa?
• Jak wybrać pierwsze inwestycje? Praktyczny poradnik
• Co robić, gdy giełda spada? Poradnik dla początkujących
• Jak nie panikować podczas spadków? Psychologia inwestora